Utylizacja paneli fotowoltaicznych – ile kosztuje i gdzie oddać?

Kiedy panel fotowoltaiczny staje się odpadem?

Nie każdy stary panel fotowoltaiczny trzeba od razu wyrzucać. Jeśli moduł nadal działa, jest bezpieczny i jego dalsze użytkowanie ma sens, można go wykorzystać ponownie.
Panel może stać się odpadem, gdy posiadacz się go pozbywa, zamierza się go pozbyć albo jest zobowiązany do jego przekazania, na przykład z powodu trwałego uszkodzenia lub braku możliwości bezpiecznego użytkowania.

Do sytuacji, w których panel najczęściej trafia do recyklingu, należą:

• pęknięcie szyby lub ramy,
• uszkodzenie ogniw po gradobiciu,
• delaminacja, czyli rozwarstwienie laminatu,
• zawilgocenie modułu,
• przepalenie skrzynki przyłączeniowej,
• uszkodzenie przewodów lub złączy,
• znaczny i trwały spadek mocy,
• uszkodzenia po pożarze lub przepięciu,
• nieopłacalność naprawy.

Sam spadek wydajności nie musi oznaczać konieczności utylizacji. Sprawny i bezpieczny moduł może nadal pracować w mniej wymagającej instalacji. Można go także sprzedać lub przekazać innej osobie.
Warto też pamiętać, że zakończenie pracy instalacji nie oznacza automatycznie końca użytkowania wszystkich jej elementów. Konstrukcja, przewody, falownik, optymalizatory i zabezpieczenia mogą być zagospodarowane według innych zasad.

Czy panele fotowoltaiczne można poddać recyklingowi?

Tak. Panele fotowoltaiczne nadają się do recyklingu. Typowy moduł składa się przede wszystkim ze szkła, aluminium, tworzyw sztucznych, krzemu i metali.
Największą część jego masy stanowią zwykle szkło oraz aluminiowa rama.

W procesie przetwarzania można odzyskać między innymi:

• szkło z przedniej części modułu,
• aluminium z ramy,
• miedź z przewodów,
• elementy skrzynki przyłączeniowej,
• krzem i materiały półprzewodnikowe,
• część tworzyw wykorzystywanych w laminacie.

Dokładny poziom odzysku zależy od konstrukcji panelu i technologii zastosowanej przez zakład przetwarzania. Nie każdy materiał można odzyskać w takim samym stopniu.
Dlatego określenie „utylizacja paneli fotowoltaicznych” jest powszechne i zrozumiałe dla użytkowników. Technicznie lepiej mówić jednak o przekazaniu zużytego panelu do odpowiedniego przetworzenia lub recyklingu.
Panele fotowoltaiczne są objęte przepisami dotyczącymi zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Nie należy więc traktować ich jak zwykłego szkła, złomu czy odpadów budowlanych.

Jak prawidłowo zutylizować panele fotowoltaiczne?

Prawidłowe przekazanie paneli do recyklingu nie musi być skomplikowane. Najbezpieczniej powierzyć cały proces instalatorowi albo firmie, która zajmuje się odbiorem i przetwarzaniem modułów PV.
W praktyce warto przejść przez kilka etapów: ocenę stanu paneli, bezpieczny demontaż, przygotowanie modułów do transportu oraz przekazanie ich odpowiedniemu odbiorcy.

Ocena stanu paneli i decyzja o ich dalszym wykorzystaniu

Przed oddaniem panelu do recyklingu warto sprawdzić, czy rzeczywiście nie nadaje się on już do dalszej pracy.

Znaczenie mają między innymi:

• stan szyby i ramy,
• widoczne pęknięcia,
• ślady przegrzania,
• stan przewodów i złączy,
• rzeczywista moc modułu,
• wyniki pomiarów elektrycznych,
• oznaki wilgoci lub delaminacji,
• stan izolacji,
• koszt ewentualnej naprawy.

Panel z niewielkim spadkiem wydajności może nadal działać przez wiele lat. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku modułu niestabilnego, uszkodzonego mechanicznie lub stwarzającego zagrożenie elektryczne.

Bezpieczny demontaż instalacji fotowoltaicznej

Demontaż paneli z dachu najlepiej zlecić instalatorowi lub osobie posiadającej odpowiednie kwalifikacje. Praca na wysokości wiąże się z ryzykiem upadku, a moduły mogą generować napięcie, gdy są oświetlone.
Przed rozpoczęciem prac trzeba odpowiednio zabezpieczyć instalację po stronie DC i AC. Należy także przygotować sposób bezpiecznego opuszczenia paneli z dachu.
Samo wyłączenie falownika nie oznacza, że moduły przestają generować napięcie. Dlatego nie warto samodzielnie rozłączać przewodów ani demontować paneli bez odpowiedniej wiedzy i zabezpieczeń.

Przygotowanie paneli do transportu

Po demontażu moduły trzeba zabezpieczyć przed pęknięciem szyby, deformacją ram oraz uszkodzeniem przewodów i złączy.
Przed transportem warto ustalić z odbiorcą, w jaki sposób należy przygotować panele. Znaczenie ma szczególnie sposób ich ułożenia, zabezpieczenia oraz rozdzielenia modułów całych i uszkodzonych.
Rozbite panele wymagają dodatkowej ostrożności. Ich transport powinien odbywać się w sposób ograniczający ryzyko skaleczenia i dalszego uszkodzenia modułów.

Przekazanie paneli uprawnionej firmie

Zużyte moduły należy przekazać podmiotowi, który może legalnie zbierać, transportować lub przetwarzać dany rodzaj odpadu.

Przed zamówieniem usługi warto sprawdzić:

• czy firma odbiera panele bezpośrednio z instalacji,
• czy zapewnia transport,
• jak klasyfikuje odbierany odpad,
• czy przyjmuje uszkodzone moduły,
• jakie są wymagania dotyczące pakowania,
• czy obowiązuje minimalna liczba lub masa paneli,
• jakie dokumenty potwierdzają przekazanie odpadu.

W przypadku przedsiębiorców ważne jest również sprawdzenie kontrahenta w rejestrze BDO oraz ustalenie, kto odpowiada za dokumentację związaną z przekazaniem odpadu.

Ile kosztuje utylizacja paneli fotowoltaicznych?

Nie ma jednej ceny obowiązującej w całej Polsce. Koszt zależy przede wszystkim od zakresu usługi.
Jeżeli właściciel sam dostarczy panele do odbiorcy, zapłaci przede wszystkim za ich przyjęcie lub przetworzenie. Przy zleceniu kompleksowej usługi trzeba natomiast uwzględnić także demontaż, załadunek i transport.

Orientacyjna cena samego przetwarzania może wynosić około 1,5-2,5 zł netto za kilogram.

Przykładowy panel o masie około 20 kg oznacza więc koszt przetworzenia na poziomie około 30-50 zł netto za sztukę.

Dla instalacji składającej się z 14 takich modułów łączna masa wynosi około 280 kg. Przy stawce 1,5-2,5 zł netto za kilogram samo przetworzenie kosztowałoby około 420-700 zł netto.

To orientacyjny przedział spotykany w ofertach rynkowych, a nie urzędowa stawka obowiązująca w całej Polsce. Niektóre firmy rozliczają usługę za kilogram, inne za moduł, transport, odbiór całej instalacji albo kompleksową usługę demontażu
To jednak nie musi być końcowa cena usługi.

Dodatkowe koszty mogą obejmować:

• demontaż paneli,
• pracę na wysokości,
• wynajem podnośnika,
• zabezpieczenie modułów,
• załadunek,
• transport,
• opłatę minimalną,
• przygotowanie dokumentacji,
• demontaż konstrukcji i pozostałych urządzeń.

Dlatego przed zamówieniem odbioru warto poprosić o wycenę całej usługi. Sama stawka za kilogram nie zawsze pokazuje rzeczywisty koszt pozbycia się paneli.

Co wpływa na koszt recyklingu paneli fotowoltaicznych?

Na cenę wpływa kilka czynników. Najważniejsza jest masa modułów, ale nie jest to jedyny element wyceny.

Liczba paneli ma znaczenie szczególnie przy małych instalacjach. Odbiorca może stosować minimalną wartość zlecenia, dlatego oddanie kilku modułów może być relatywnie droższe.

Miejsce montażu wpływa na koszt demontażu. Panele znajdujące się na łatwo dostępnym dachu są prostsze do zdjęcia niż moduły wymagające pracy z podnośnika lub dodatkowych zabezpieczeń.

Odległość transportu również może znacząco zmienić cenę. Odbiór paneli bezpośrednio z domu lub firmy będzie droższy niż samodzielne dostarczenie ich do punktu przetwarzania.

Znaczenie ma również stan modułów. Rozbite i ostre elementy wymagają odpowiedniego zabezpieczenia przed transportem.

Na końcową cenę wpływa też zakres usługi. Samo przyjęcie paneli będzie tańsze niż kompleksowa obsługa obejmująca demontaż, pakowanie, transport i dokumentację.

W przypadku dużych instalacji dochodzą natomiast kwestie logistyczne. Farma fotowoltaiczna może oznaczać konieczność odbioru setek lub tysięcy modułów.

Kto ponosi koszt utylizacji paneli fotowoltaicznych?

To, kto ponosi koszt zagospodarowania zużytego panelu, zależy między innymi od rodzaju instalacji, daty wprowadzenia sprzętu na rynek oraz zasad obowiązujących dla danego systemu odbioru.
Przepisy dotyczące zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego nakładają obowiązki na podmioty wprowadzające sprzęt do obrotu. Nie oznacza to jednak, że właściciel każdej instalacji może automatycznie oddać dowolne panele bez ponoszenia kosztów.
Przed zamówieniem usługi warto sprawdzić możliwość odbioru u producenta, sprzedawcy lub firmy instalacyjnej.

Odpowiedzialność producenta i importera

Producent lub importer wprowadzający sprzęt na rynek ma określone obowiązki związane z systemem zbierania i przetwarzania zużytego sprzętu.
W praktyce nie oznacza to jednak, że każdy właściciel starej instalacji otrzyma bezpłatny odbiór paneli bez żadnych dodatkowych warunków.
Znaczenie mogą mieć między innymi data wprowadzenia modułów na rynek, sposób ich wykorzystania oraz zasady konkretnego systemu odbioru.

Kiedy koszt ponosi właściciel instalacji?

Właściciel może zostać obciążony kosztami, gdy nie ma możliwości skorzystania z bezpłatnego systemu odbioru albo gdy zamawia dodatkowe usługi.
Dotyczy to na przykład demontażu paneli z dachu, ich zabezpieczenia, załadunku i transportu. W przypadku przedsiębiorstw mogą pojawić się również koszty związane z obsługą dokumentacji.
Dlatego przed zleceniem utylizacji warto dokładnie sprawdzić, co obejmuje przedstawiona oferta.

Utylizacja paneli z instalacji domowej i firmowej

Właściciel domu może w pierwszej kolejności skontaktować się z instalatorem, sprzedawcą, producentem albo lokalnym PSZOK-iem.
Firma powinna dodatkowo zweryfikować obowiązki związane z gospodarką odpadami. Znaczenie może mieć między innymi sposób klasyfikacji odpadu, ewidencja oraz dokument potwierdzający jego przekazanie.
Nie warto zakładać, że zasady obowiązujące gospodarstwo domowe będą identyczne dla firmy, gospodarstwa rolnego czy operatora farmy fotowoltaicznej.

Gdzie oddać zużyte panele fotowoltaiczne?

Zużyte panele można przekazać między innymi do:

• PSZOK-u, jeśli dany punkt przyjmuje moduły PV. PSZOK nie musi przyjmować paneli fotowoltaicznych w każdej gminie. Przed dostarczeniem modułów należy potwierdzić zasady obowiązujące w konkretnym punkcie.,
• firmy zajmującej się recyklingiem zużytego sprzętu,
• instalatora oferującego demontaż i odbiór,
• producenta lub importera,
• sprzedawcy prowadzącego system odbioru,
• specjalistycznego punktu zbierania zużytego sprzętu.

Przed dostarczeniem paneli do PSZOK-u warto najpierw zadzwonić. Poszczególne punkty mogą mieć różne zasady dotyczące przyjmowania modułów fotowoltaicznych.
Warto sprawdzić przede wszystkim, czy punkt przyjmuje panele od osób prywatnych, czy obowiązuje limit liczby modułów oraz czy przyjmowane są panele uszkodzone.
W przypadku przedsiębiorcy trzeba dodatkowo ustalić sposób udokumentowania przekazania odpadu.

Dlaczego nie wolno samodzielnie demontować paneli fotowoltaicznych?

Samodzielne zdejmowanie paneli z dachu może być niebezpieczne. Ryzyko dotyczy zarówno pracy na wysokości, jak i kontaktu z instalacją elektryczną.

Najważniejsze zagrożenia to:

• upadek z dachu,
• upuszczenie ciężkiego modułu,
• skaleczenie odłamkami szkła,
• porażenie prądem stałym,
• powstanie łuku elektrycznego,
• uszkodzenie przewodów i złączy,
• uszkodzenie pokrycia dachowego,
• zwarcie podczas odłączania przewodów.

Panel może generować napięcie, gdy pada na niego światło. Dlatego samo wyłączenie falownika nie oznacza, że wszystkie przewody po stronie DC są bez napięcia.
Jeżeli instalacja ma zostać rozebrana, najbezpieczniej zlecić demontaż instalatorowi lub odpowiednio wykwalifikowanej ekipie. Dotyczy to szczególnie instalacji dachowych.

Jak wygląda recykling paneli fotowoltaicznych krok po kroku?

Proces recyklingu może wyglądać nieco inaczej w zależności od rodzaju modułu i technologii stosowanej przez zakład. Zwykle obejmuje jednak kilka podstawowych etapów.

1. Przyjęcie i sortowanie modułów

Panele są przyjmowane, ważone i oceniane. Moduły całe mogą być oddzielane od mocno uszkodzonych.

2. Demontaż elementów dodatkowych

Z paneli usuwa się między innymi aluminiowe ramy, przewody, złącza i skrzynki przyłączeniowe.

3. Rozdzielenie poszczególnych warstw

Moduł jest rozbierany lub poddawany procesowi, który pozwala oddzielić szkło, laminat, ogniwa i pozostałe materiały.

4. Odzysk surowców

Odzyskiwane są między innymi szkło, aluminium i miedź. W zależności od zastosowanej technologii możliwe jest także odzyskiwanie krzemu i innych materiałów.

5. Zagospodarowanie pozostałości

Materiałów, których nie można odzyskać, nie pozostawia się bez dalszego zagospodarowania. Trafiają one do odpowiednich procesów przetwarzania zgodnie ze swoim rodzajem.
Nie każdy panel zostanie przetworzony w 100 procentach. Ostateczny poziom odzysku zależy między innymi od konstrukcji modułu oraz technologii zastosowanej w zakładzie.

Jakie przepisy regulują utylizację paneli fotowoltaicznych?

Zużyte panele fotowoltaiczne są objęte przepisami dotyczącymi zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego.
W praktyce oznacza to, że nie należy traktować ich jak zwykłego szkła, złomu aluminiowego czy odpadu budowlanego. Zużyte moduły powinny trafić do odpowiedniego systemu zbierania i przetwarzania.
Podstawowe znaczenie ma ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Znaczenie mają również przepisy dotyczące gospodarki odpadami, katalogu odpadów, transportu oraz ewidencji.
Przepisy mogą różnić się w zależności od tego, czy odpady powstają w gospodarstwie domowym, firmie czy podczas demontażu większej instalacji.

Panele fotowoltaiczne jako zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny

Panele PV są traktowane jako zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Nie powinny więc trafiać do zwykłego pojemnika na szkło ani do odpadów zmieszanych.
Kod odpadu ustala się na podstawie źródła jego powstania, właściwości odpadu oraz aktualnego katalogu odpadów. W przypadku zużytych paneli fotowoltaicznych mogą być analizowane między innymi kody z grupy 16 02 lub 20 01, jednak ostateczną klasyfikację powinien potwierdzić wytwórca odpadu albo uprawniony odbiorca, uwzględniając aktualne przepisy. W razie wątpliwości warto skonsultować właściwy kod z firmą odbierającą odpady.

Obowiązki przedsiębiorców związane z przekazaniem zużytych paneli

Przedsiębiorca powinien przede wszystkim zapewnić prawidłowe zaklasyfikowanie i przekazanie zużytych modułów.
W zależności od sytuacji może być konieczne prowadzenie ewidencji odpadów, korzystanie z systemu BDO oraz przekazanie paneli podmiotowi uprawnionemu do ich odbioru i przetwarzania.
Przed podpisaniem umowy warto ustalić, kto odpowiada za transport, dokumentację oraz potwierdzenie przekazania odpadu.

Dokumentacja i ewidencja odpadów

W zależności od rodzaju podmiotu i charakteru odpadu mogą pojawić się dokumenty związane z jego przekazaniem i ewidencją.
W przypadku firm może to obejmować między innymi kartę przekazania odpadu, dokumentację ewidencyjną oraz potwierdzenie odbioru.
Przedsiębiorca powinien sprawdzić aktualne wymagania systemu BDO i upewnić się, jakie obowiązki dotyczą jego konkretnej sytuacji.
Jeżeli przedsiębiorca jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji odpadów, KPO należy wystawić przed rozpoczęciem transportu. Dokument powinien zawierać m.in. kod i rodzaj odpadu oraz jego masę. Po przekazaniu odpadu odbiorca potwierdza jego przejęcie, a podmiot transportujący potwierdza zakończenie transportu w systemie BDO.

Podsumowanie

Zużytych paneli fotowoltaicznych nie należy wyrzucać do odpadów zmieszanych ani pojemnika na szkło. Jeśli moduł nie nadaje się już do dalszego użytkowania, powinien zostać przekazany do odpowiedniego systemu zbierania i przetwarzania zużytego sprzętu.
Sama cena przetworzenia może wynosić orientacyjnie około 1,5-2,5 zł netto za kilogram, ale całkowity koszt zależy także od demontażu, transportu, zabezpieczenia paneli i zakresu dokumentacji.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zlecenie demontażu i odbioru wyspecjalizowanej firmie. Przed oddaniem paneli warto również sprawdzić, czy producent, instalator, sprzedawca lub lokalny PSZOK oferuje możliwość ich przyjęcia.

Dobrze przeprowadzony proces pozwala nie tylko legalnie pozbyć się zużytych modułów, ale także odzyskać znaczną część materiałów, z których zostały wykonane.